Dolny Śląsk to przestrzeń o gęstej i złożonej historii. Nakładają się tu na siebie warstwy wielu kultur, narodowości, opowieści i traum. Przed II wojną światową region ten zamieszkiwali w przeważającej mierze Niemcy, a krajobraz kulturowy odzwierciedlał ich obecność. Po 1945 roku historia dokonała gwałtownego zwrotu – obszar ten doświadczył niemal całkowitej wymiany ludności. Dawni mieszkańcy zostali wysiedleni, a ich miejsce zajęli przesiedleńcy z Kresów, centralnej Polski oraz m.in. reemigranci z Francji. Ta zmiana doprowadziła do zerwania ciągłości pamięci lokalnej. Nowi mieszkańcy często nie znali historii miejsc, w których przyszło im żyć. Znaczna część dziedzictwa kulturowego regionu została porzucona i wypchnięta poza ramy zbiorowej pamięci.
Właśnie ten obszar – zarówno geograficzny jak i mentalny – stanowi punkt wyjścia dla fotograficznego projektu Radka Jaworskiego „Zapomniane”, który staje się cichą medytacją nad nieoczywistym dziedzictwem Dolnego Śląska. Jest to zapis wędrówki po małych, dolnośląskich miejscowościach takich jak: Płóczki Górne, Świecie, Barcinek, Wojanów, Leśna Smolnik, Kościelniki Górne, Lubawka, Zagórze Śląskie, Maciejowiec czy Sokołowsko.
Jaworski prezentuje miejsca, które kiedyś tętniły życiem, a dziś pozostają poza głównym nurtem zainteresowania społecznego i turystycznego. To przestrzenie przejściowe – pomiędzy historią a teraźniejszością, obecnością a nieobecnością.
Artysta nie szuka jednak sensacji ani nostalgii. Jego spojrzenie jest spokojne, pełne szacunku i zrozumienia dla materii, która się rozpada.
Estetyka zdjęć balansuje na granicy dokumentu i poetyckiej refleksji, co nadaje im wyjątkową siłę wyrazu i podkreśla delikatność tematu. Jaworski posługuje się miękkim światłem, monochromatyczną kolorystyką i staranną kompozycją.
Wystawa „Zapomniane” jest pytaniem o nasze dziedzictwo. Co robimy z tym, co nie nasze, a jednak odziedziczone? Czy jesteśmy w stanie zrozumieć, że pamięć regionu to także pamięć o tym, co zostało wypchnięte poza margines? To także próba ocalenia. Każde zdjęcie kieruje uwagę na miejsce, które – choć nieobecne w oficjalnym dyskursie – wciąż mówi wiele o naszej zbiorowej tożsamości. To uważna i pełna szacunku próba spojrzenia na dziedzictwo, które nie zostało w pełni przyjęte, zrozumiane ani ocalone.
Fotografując opuszczone pałace, sanatoria, świątynie i miejsca sakralnego kultu, artysta tworzy alternatywną mapę miejsc, które warto odwiedzić, zanim znikną całkowicie.
Choć „Zapomniane” koncentruje się na Dolnym Śląsku, jego przesłanie wykracza poza granice regionu. To opowieść o tym, jak współczesne społeczeństwa zmagają się z historią, której nie wybrały, ale która nadal kształtuje ich przestrzeń, tożsamość i sposób myślenia o dziedzictwie.
Marzena Jaworska